Yastıpəncəlik (düzdabanlıq) ayaq tağının (arkasının) çökməsi və ayağın iç hissəsinin tam olaraq yerə oturması ilə xarakterizə olunan bir ortopedik problemdir.

Bu vəziyyət uşaqlarda, böyüklərdə və yaşlı insanlarda müşahidə oluna bilər. Yastıpəncəlik normal fizioloji hal ola bilsə də, bəzi hallarda ayaq ağrıları, duruş problemləri və yeriş pozğunluqları yarada bilər.

Yastıpəncəlik növləri

Anadangəlmə yastıpəncəlik

Bu, uşağın ayaq sümüklərinin anormal inkişafı nəticəsində doğuşdan yaranır. Əksər hallarda uşaq böyüdükcə düzəlir, lakin bəzi hallarda ortopedik müdaxilə tələb olunur.

Qazanılmış yastıpəncəlik

Sonradan müxtəlif faktorlar nəticəsində yaranır və əsasən böyüklərdə rast gəlinir.

Buna səbəb ola biləcək amillər:

Piylənmə və artıq çəki
Ayaq əzələlərinin və bağlarının zəifləməsi
Uzun müddət ayaq üstə dayanmaq
Düzgün olmayan ayaqqabılar
Travmalar və sinir xəstəlikləri

Fleksibl və rigid yastıpəncəlik

• Fleksibl yastıpəncəlik – Ayaq yerə basdıqda tağ görünmür, amma ayaq barmaqları üzərində dayananda və ya oturanda müəyyən qədər formalaşır.
  
• Rigid yastıpəncəlik – Hər vəziyyətdə ayaq tağı yoxdur və sümük strukturlarında anormallıqlar ola bilər.

Yastıpəncəlik niyə yaranır?

Yastıpəncəlik müxtəlif səbəblərdən qaynaqlana bilər. Əsas faktorlar:

Genetik meyillilik – Ailəsində yastıpəncəlik olan insanlarda bu problemə rast gəlmə ehtimalı daha yüksəkdir.
Ayaq əzələlərinin zəifləməsi – Uzun müddət aktiv olmayan və ya düzgün ayaqqabı geyinməyən insanlarda bu vəziyyət inkişaf edə bilər.
Artıq çəki – Bədən çəkisinin ayaqlara düşən təzyiqi artırması nəticəsində ayaq tağı çökə bilər.
Səhv ayaqqabı seçimi – Dabanı çox sərt və ya düz olan ayaqqabılar, dar ayaqqabılar ayaq quruluşuna mənfi təsir edə bilər.
Travmalar və xəstəliklər – Ayaq sümüklərinin və əzələlərinin zədələnməsi, artrit, diabet və sinir sistemi xəstəlikləri nəticəsində yastıpəncəlik inkişaf edə bilər.

Yastıpəncəlik əlamətləri

Ayaq altının tamamilə yerə oturması
Gəzinti zamanı tez yorulma və ayaqlarda ağrı
Ayaqqabının iç tərəfinin daha tez yeyilməsi
Ayaqlarda və topuq nahiyəsində gərginlik hissi
Diz, bel və omba ağrıları (xüsusilə ağır hallarda)

Diaqnoz necə qoyulur?

Ayaq izi testi – Ayağı isladıb kağıza basmaqla tağın forması təyin edilə bilər. Əgər tağ hissəsi kağızda tam görünürsə, bu, yastıpəncəlik əlaməti ola bilər.
Rentgen, MRT və ya ultrasəs müayinəsi – Sümüklərin və əzələlərin vəziyyətini yoxlamaq üçün istifadə olunur.
Ortoped həkimin müayinəsi – Ayağın forması və hərəkət qabiliyyəti yoxlanılır.

Müalicə və profilaktika

Ortopedik Ayaqqabı və İçliklər

Xüsusi ortopedik içliklər və ayaqqabılar ayaq tağını dəstəkləyir və ağrıları azalda bilər.

Ayaq Məşqləri və Fizioterapiya

Ayaq əzələlərini gücləndirmək üçün xüsusi idman hərəkətləri edilməlidir:
Ayaq barmaqları ilə kiçik əşyaları yerdən götürmək
Ayaq barmaqları və daban üzərində gəzmək
Qum və ya çınqıl üzərində gəzmək
Dabanı yuxarı qaldırıb barmaq ucunda dayanmaq

3. Masaj və Fizioterapiya

Ayaq və baldır əzələlərinə masaj edərək qan dövranını yaxşılaşdırmaq olar.
Elektroterapiya və digər fizioterapiya prosedurları tətbiq edilə bilər.

Artıq çəkidən qurtulmaq

Piylənmə ayaqlara əlavə yük verdiyi üçün düzgün qidalanma və aktiv həyat tərzi vacibdir.

Cərrahi müalicə (Çox Nadir Hallarda)

Əgər yastıpəncəlik irəliləmiş dərəcədədirsə və digər müalicə üsulları nəticə vermirsə, cərrahiyyə müdaxiləsi lazım ola bilər.

Məqalə məlumat xarakterlidir. Hər hansı prosedurdan əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşin.