Bexterev xəstəliyi (ankilozan spondilit) xroniki revmatik onurğa xəstəliyidir. İltihab ilk növbədə onurğa və çanaq sümüyü ilə birləşdirən sakroiliak oynaqlara təsir göstərir.

Xroniki bel ağrıları çox vaxt yorğunluq və ya ağır yük qaldırma ilə əlaqələndirilir. Lakin bəzi hallarda bu ağrılar daha ciddi, immun sisteminin onurğa oynaqlarına hücum etdiyi bir vəziyyətin xəbərçisi ola bilər.

Tibbi dildə “Ankilozlaşan Spondilit” adlanan bu vəziyyət xalq arasında daha çox Bexterev xəstəliyi kimi tanınır. Bəs, Bexterev xəstəliyi nədir? Bu məqalədə onurğanın bu mürəkkəb iltihabi xəstəliyinin səbəbləri, əlamətləri və müasir müalicə yolları haqqında ətraflı məlumat verəcəyik.

Bexterev xəstəliyinə ümumi baxış

Bexterev xəstəliyi onurğa sütununu və oma-qalça oynaqlarını hədəf alan xroniki, irəliləyən iltihabi revmatizmadır.

Xəstəlik zamanı onurğadakı oynaqlar və bağlar iltihablaşır, bu da zamanla onurğa sümüklərinin bir-birinə qaynamasına (ankiloz) səbəb olur. Nəticədə, onurğa əyilməz bir hal alır ki, bu da tibbdə “bambuk ağacı” görünüşü kimi təsvir edilir.

Bu xəstəlik adətən gənc yaşlarda, xüsusən də 15-40 yaş arası kişilərdə daha çox rast gəlinir. Qadınlarda da müşahidə olunsa da, kişilərdə daha ağır gedişatlı olur.

Bexterev xəstəliyinin əsas əlamətləri

Xəstəlik adətən sinsi başlayır və illər ərzində inkişaf edir. Ən xarakterik əlamət iltihabi bel ağrısıdır.

Mexaniki bel ağrısından (məsələn, yırtıq ağrısından) fərqli olaraq, Bexterev ağrısının özünəməxsus xüsusiyyətləri var:

• Səhər Sərtliyi: Xəstələr səhər oyandıqda bellərində kəskin hərəkət məhdudiyyəti hiss edirlər. Bu sərtlik adətən 30 dəqiqədən çox davam edir.
  
• Hərəkətlə Azalan Ağrı: İstirahət zamanı ağrılar artır, lakin hərəkət etdikdə və ya idman etdikdə ağrı azalır.
  
• Gecə Ağrıları: Ağrı çox vaxt gecənin ikinci yarısında xəstəni yuxudan oyadır.
  
• Daban və Oynaq Ağrıları: Təkcə onurğa deyil, dabanlar (axill vətəri), diz və çiyin oynaqlarında da iltihab və ağrı ola bilər.
  
• Görmə Problemləri: Xəstələrin bəzilərində gözün rəngli qişasının iltihabı (uveit) baş verir ki, bu da göz qızarması və işığa həssaslıqla özünü büruzə verir.

Xəstəliyin mərhələləri və fəsadları

Bexterev xəstəliyi vaxtında müalicə olunmadıqda həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə pisləşdirə bilər:

1. İlkin Mərhələ

Oma-qalça oynağında iltihab başlayır. MRT müayinəsində bu, “sakroiliit” kimi görünür. Xəstə sadəcə periodik bel ağrılarından şikayət edir.

2. İrəliləmiş Mərhələ

İltihab onurğa boyu yuxarı qalxır. Onurğanın hərəkətliliyi azalır, xəstə aşağı əyilməkdə çətinlik çəkir. Döş qəfəsinin genişlənməsi məhdudlaşır, bu da tənəffüs çətinliyinə yol aça bilər.

3. Gecikmiş Mərhələ

Sümüklər birləşir. Xəstə “önə bükülmüş” bir pozisiya (kifoz) alır. Boyun hərəkətləri tamamilə dayana bilər.

Müalicə üsulları: Onurğanı necə qorumalı?

Tam sağalma hələlik mümkün olmasa da, müasir tibb xəstəliyin irəliləməsini dayandırmağa və ağrıları yox etməyə qadirdir.

Dərman Müalicəsi

• Qeyri-steroid İltihabəleyhinə Dərmanlar (QSİƏD): Ağrı və iltihabı azaltmaq üçün ilk addımdır.
  
• Bioloji Preparatlar: Ənənəvi müalicəyə cavab verməyən hallarda tətbiq olunur. Bu dərmanlar iltihaba səbəb olan spesifik molekulları (məsələn, TNF-alfa) bloklayır.

Fizioterapiya və İdman

Bexterev xəstələri üçün hərəkət həyatdır. Müntəzəm fizioterapiya məşqləri: üzgüçülük, onurğa açma hərəkətləri və tənəffüs gimnastikası onurğanın qapanmasının qarşısını alır.

Həyat Tərzi Dəyişiklikləri

• Siqaretə son: Siqaret onurğadakı iltihabı sürətləndirir və tənəffüs funksiyasını daha da pisləşdirir.
• Yataq seçimi: Orta sərtlikdə, onurğanı dəstəkləyən ortopedik döşəklərdən istifadə edilməlidir.

Tipik olaraq birgə bağlar və vətərlərin sümüklərə bağlandığı yerlər də iltihablanır. Vaxt keçdikcə fəqərəarası oynaqlar hərəkət qabiliyyətini itirir və ligamentlər və onurğa diskləri sümükləşə bilər. Bu, onurğada sərtliyin artmasına səbəb olur.

Qol və ayaqların oynaqları da xəstəlikdən təsirlənə bilər, lakin bu nadir hallarda olur. Digər tərəfdən, Bexterev xəstəliyi olan xəstələrin təxminən üçdə biri də gözlərin iltihabından əziyyət çəkir.

Xəstəlik adətən 40 yaşdan yuxarı insanlarda inkişaf etməyə başlayır. Necə və nə üçün baş verdiyi haqda çox şey məlum deyil. Əmin olan yeganə şey, iltihabın immunitet sisteminin müdafiə mexanizmlərinin lazımsız reaksiyalarından qaynaqlanmasıdır. Beləliklə, otoimmün xəstəlik hesab olunur.

FAQ: Tez-tez Verilən Suallar

1. Bexterev xəstəliyi genetikdirmi?

Bəli, genetik meyl mühüm rol oynayır. Xüsusilə ailəsində bu xəstəlik olan və HLA-B27 geni daşıyan şəxslərdə risk daha yüksəkdir. Lakin genin olması mütləq xəstəlik demək deyil.

2. Bexterev xəstəliyi olanlar idman edə bilərmi?

Mütləq! İdman bu xəstəliyin müalicəsinin bir hissəsidir. Xüsusilə üzgüçülük, pilates və yoga kimi onurğanı uzadan idman növləri tövsiyə olunur. Ağır atletika kimi onurğaya yük salan idmanlardan isə qaçınmaq lazımdır.

3. Qadınlarda Bexterev xəstəliyi necə keçir?

Qadınlarda xəstəlik adətən daha yüngül gedişatlı olur və onurğadan çox digər oynaqlarda (məsələn, diz və ya çanaq) özünü göstərə bilər. Bu səbəbdən qadınlarda diaqnoz çox vaxt gecikir.

4. Müalicə olunmazsa nə olar?

Müalicə edilmədikdə onurğa sümükləri bir-birinə qaynayır, xəstədə daimi qozbellik yaranır, boyun hərəkətsizləşir və daxili orqanların (ürək, ağciyər) işi çətinləşə bilər.

5. Bexterev xəstəliyi qidalanma ilə əlaqəlidirmi?

Birbaşa qidalanma səbəb deyil, lakin anti-iltihabi pəhriz (Aralıq dənizi pəhrizi, omeqa-3 ilə zəngin qidalar) ümumi vəziyyəti yaxşılaşdıra və iltihabı azaltmağa kömək edə bilər.

Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.