Valideynləri ən çox narahat edən mövzulardan biri də uşaqlarda skolioz müalicəsi və bu problemin gələcəkdə uşağın həyat keyfiyyətinə necə təsir edəcəyidir.
Skolioz, onurğanın yan tərəfə doğru 10 dərəcədən çox əyilməsi ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir və erkən diaqnoz qoyulduqda uğurla idarə oluna bilir.
Bu məqalədə skoliozun növləri, diaqnostikası və ən müasir müalicə metodları haqqında ətraflı məlumat verəcəyik.
Skolioz nədir və niyə yarana bilər?
Skolioz sadəcə bir duruş pozğunluğu deyil, onurğa sütununun üçölçülü deformasiyasıdır. Əksər hallarda (təxminən 80%) skoliozun dəqiq səbəbi bilinmir və bu, idiopatik skolioz adlanır.
Xüsusilə yeniyetməlik dövründə, boyun qəfil uzandığı zaman bu əyilmələr daha nəzərəçarpan olur.
Skoliozun əsas səbəbləri:
İdiopatik: Səbəbi bəlli olmayan (ən çox rast gəlinən).
Anadangəlmə (Kongenital): Ana bətnində onurğa fəqərələrinin inkişaf qüsuru.
Nöromuskulyar: Serebral iflic və ya əzələ distrofiyası kimi xəstəliklər nəticəsində yaranan əyriliklər.
Uşaqda skoliozu necə tanımalı? (Simptomlar)
Uşaqlarda skolioz müalicəsi üçün ən kritik mərhələ erkən fərq etmədir.
Valideynlər uşaqlarını çimdirərkən və ya geyindirərkən aşağıdakı əlamətlərə diqqət yetirməlidirlər:
Çiyinlərdən birinin digərindən daha hündürdə olması.
Kürək sümüklərindən birinin daha qabarıq görünməsi.
Bel xəttinin asimmetrik olması.
Uşaq önə doğru əyildikdə kürəyinin bir tərəfinin daha qabarıq (qabırğa donu) görünməsi.
Çanaq sümüklərinin eyni hizada olmaması.
Uşaqlarda skolioz müalicəsi metodları
Müalicə planı uşağın yaşına, əyriliyin dərəcəsinə (Cobb bucağı) və böyümə potensialına (Risser dərəcəsi) əsasən fərdi şəkildə təyin olunur.
Müasir təbabətdə uşaqlarda skolioz müalicəsi üç əsas sütun üzərində qurulur: Müşahidə, Korset terapiyası və Cərrahiyyə.
1. Müşahidə və izləmə (0° - 20°)
Əgər əyrilik 20 dərəcədən azdırsa və uşağın böyüməsi hələ bitməyibsə, həkim adətən 4-6 aydan bir rentgen nəzarəti təyin edir. Bu mərhələdə xüsusi müalicəvi idmanlar və üzgüçülük onurğa əzələlərini gücləndirmək üçün tövsiyə olunur.
2. Korset müalicəsi (20° - 40°)
Əyrilik 20-25 dərəcəni keçdikdə və uşağın sümük inkişafı davam edirsə, korsetlərdən istifadə olunur. Korsetin məqsədi mövcud əyriliyi düzəltməkdən daha çox, onun irəliləməsinin qarşısını almaqdır.
Boston Korseti: Ən çox istifadə olunan modeldir.
Cheneau Korseti: Üçölçülü korreksiya təmin edən daha müasir bir yanaşmadır.
3. Skolioz spesifik fizioterapiya (Schroth metodu)
Yalnız sadə idman hərəkətləri deyil, skolioz üçün xüsusi hazırlanmış Schroth metodu uşaqlarda skolioz müalicəsi prosesində inqilabi nəticələr verir.
Bu metod tənəffüs məşqləri və asimmetrik duruş korreksiyası ilə əyriliyin dərəcəsini azaltmağa kömək edir.
4. Cərrahi müalicə (45° - 50° və yuxarı)
Əyrilik 45-50 dərəcəni keçdikdə daxili orqanların (ağciyər, ürək) fəaliyyətinə mənfi təsir göstərmə ehtimalı yarandığı üçün cərrahi müdaxilə gündəmə gəlir.
Müasir dövrdə tətbiq olunan spinal füzyon və ya böyüyən mil (growing rods) texnikaları ilə uşağın boy artımı engəllənmədən onurğa düzəldilir.
Cobb bucaqlarına görə müalicə cədvəli
| Əyrilik Dərəcəsi | Müalicə Yanaşması |
| 10° – 20° | Müntəzəm müşahidə və fizioterapiya |
| 20° – 40° | Korset istifadəsi və xüsusi idmanlar |
| 45° və yuxarı | Cərrahi müdaxilə (Spinall füzyon) |
Uşaqlarda skolioz haqqında tez-tez verilən suallar
1. Skolioz olan uşaq idmanla məşğul ola bilərmi?
Bəli, skoliozu olan uşaqların aktiv olması çox vacibdir. Xüsusilə üzgüçülük, pilates və asimmetrik olmayan ümumi idman növləri onurğa əzələlərini dəstəkləyir. Lakin ağır atletika kimi onurğaya həddindən artıq yük salan idmanlardan qaçınmaq lazımdır.
2. Məktəb çantası skolioza səbəb olurmu?
Ağır məktəb çantaları skolioza səbəb olmasa da, mövcud olan duruş pozğunluğunu və ağrıları artıra bilər. Çantanın çəkisi uşağın bədən çəkisinin 10-15%-ni keçməməli və hər iki çiyindən asılmalıdır.
3. Skolioz müalicə olunmasa nə baş verər?
Müalicə olunmayan ağır skoliozlar (50 dərəcədən yuxarı) zamanla ağciyər həcmini azalda bilər, tənəffüs çatışmazlığına və şiddətli bel ağrılarına səbəb ola bilər. Həmçinin vizual deformasiya uşağın psixoloji vəziyyətinə mənfi təsir göstərir.
4. Korseti gündə neçə saat taxmaq lazımdır?
Effektiv nəticə üçün korset adətən gündə 20-23 saat taxılmalıdır. Yalnız duş qəbul edərkən və ya müəyyən idman hərəkətləri zamanı çıxarılır.
5. Skolioz genetikdirmi?
Skoliozda genetik meyillilik mühümdür. Əgər ailədə (ana, ata, bacı-qardaş) skolioz hekayəsi varsa, uşağın müntəzəm olaraq ortoped tərəfindən müayinə olunması tövsiyə edilir.
Qeyd: Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Dəqiq diaqnoz və müalicə planı üçün mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.
