Skolioz, onurğa sütununun sağa və ya sola doğru 10 dərəcədən artıq əyilməsi ilə xarakterizə olunan üçölçülü bir deformasiyadır. Sağlam bir onurğa arxadan baxdıqda düz bir xətt şəklində görünməlidir. Lakin skolioz zamanı onurğa “C” və ya “S” hərfinə bənzər bir forma alır.

Bu vəziyyət sadəcə bir “əyrilik” deyil; eyni zamanda fəqərələrin öz oxu ətrafında dönməsi (rotasiya) ilə də müşayiət olunur. Məhz bu rotasiya səbəbindən xəstələrdə kürək sümüyünün qabarması və ya döş qəfəsinin asimmetriyası müşahidə edilir.

Çiyinlərin və çanağın asimmetriyası bel ağrısı və zəif duruş ilə baş verir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq olar.

Skolioz (onurğa əyriliyi) nədir?

Skolioz, normal olaraq düz onurğanın yan tərəfə əyilməsi zamanı meydana gəlir. Onurğa fəqərə adlanan bloklardan ibarətdir və arxadan baxanda sağlam onurğa düz görünür.

Skoliozlu insanlarda onurğa sütunu adətən S və ya C şəklində əyilir və bu əyrilik fəqərələr fırlandıqca insanın bir tərəfə əyilməsinə səbəb olur.

Rentgendə onurğanın əyriliyi 10 dərəcə və daha çox olduqda skolioz diaqnozu qoyulur. Bu əyrilik müxtəlif bölgələrdə onurğanın sağ, sol və ya hər iki tərəfində baş verə bilər.

Skolioz həm arxanın ortasında olan döş fəqərələrini, həm də bel nahiyəsində olan bel fəqərələrini təsir edə bilər və onurğa sütununun struktur pozğunluğu hesab olunur.

Skoliozun növləri

Skolioz fərqli səbəblərdən və müxtəlif yaş qruplarında ortaya çıxa bilər. Tibbi praktikada skolioz aşağıdakı əsas qruplara bölünür:

1. İdiopatik Skolioz

Ən çox rast gəlinən növüdür (təxminən 80%). “İdiopatik” termini səbəbi tam məlum olmayan deməkdir. Genetik faktorların rolu olduğu düşünülsə də, konkret bir səbəb hələ də müəyyən edilməyib. Yaşa görə 3 alt qrupa bölünür:

• İnfantil: 0-3 yaş arası.
• Yuvenil: 3-10 yaş arası.
• Adolesan (Yeniyetmə): 10-18 yaş arası (ən sıx rast gəlinən tip).

2. Konjenital (Anadangəlmə) Skolioz

Körpə ana bətnində olarkən fəqərələrin düzgün formalaşmaması nəticəsində yaranır. Bu tip skolioz çox vaxt erkən yaşlarda özünü büruzə verir və sürətlə irəliləyə bilər.

3. Neyromuskulyar skolioz

Sinir və əzələ sistemindəki problemlərdən qaynaqlanır. Serebral iflic (Uşaq İflici), əzələ distrofiyası və ya onurğa beyni zədələnmələri bu növün yaranmasına səbəb ola bilər.

4. Degenerativ Skolioz

Yaşlı insanlarda onurğadakı “aşınma və yırtılma” (osteoxondroz, fəqərəarası disk yırtıqları) nəticəsində yaranır. Genellikle 50 yaşdan sonra müşahidə edilir.

Skoliozun səbəbi nədir?

Skoliozun səbəbi çox vaxt bilinmir və bu vəziyyət “idiopatik skolyoz” adlanır. Skoliozun səbəbləri arasında; Serebral iflic və ya əzələ distrofiyası, anadangəlmə qüsurlar, körpəlikdə döş qəfəsinin əməliyyatı, onurğa zədələri kimi xəstəliklər təsirlidir.

Skoliozun səbəblərinə aşağıdakılar daxildir:

• Genetik faktorlar
• Serebral iflic
• Əzələ distrofiyası
• Anadangəlmə səbəblər
• İnfeksiyalar
• Şişlər
• Marfan sindromu
• Daun sindromu
• Onurğa beyni zədəsi
• Əzələ və sinir xəstəlikləri

Skoliozun əlamətləri hansılardır?

Yüngül skolyozlu uşaq və yeniyetmələrin əksəriyyətində heç bir əlamət yoxdur. Bu, adətən, valideynlər postural dəyişikliklər və pozğunluqları müşahidə etdikdə baş verir.

Skoliozun ümumi simptomları bel ağrısı, dik durmaqda çətinlik, ayaq ağrısı, çiyinlərin qeyri-bərabər olması, çiyin bıçaqlarının çıxması və daim bir tərəfə əyilməsidir.

Skoliozun simptomlarına aşağıdakılar daxil ola bilər:

• Qeyri-bərabər çiyinlər
• Çıxan kürək sümükləri
• Çanaqda bərabərsizlik
• Daim bir tərəfə əyilmək
• Qeyri-bərabər ayaq uzunluğu
• Boyda qısalma

Skolioza (onurğa əyriliyi) necə diaqnoz qoyulur?

Uşaqların və yeniyetmələrin əksəriyyətində simptomlar olmadığı üçün həkimlər adi müayinə zamanı skolyoz diaqnozunu qoya bilərlər.

Xəstəlik tarixinə və ailə faktorlarına əsaslanaraq, uşağın duruşunu qiymətləndirmək və hər hansı bir asimmetriyanı aşkar etmək üçün fiziki müayinə aparılır. Skolyozun diaqnozu üçün rentgenoqrafiya da aparıla bilər.

Skolioz (Onurğa Əyriliyi) dərəcələri və təsnifatı

Kobb bucağı onurğanın ən əyri iki nöqtəsi arasındakı bucaqdır. Skoliozun dərəcəsini ölçür və birdən çox əyrilik varsa, hər bir əyrilik üçün ayrıca hesablanır.

Skoliozun dərəcələrini hesablamaq üçün rentgendə ən çox meylli fəqərələrin yuxarı və aşağı hissəsindən xəttlər çəkilir. Bu xətlərin kəsişməsi skolyozun şiddətini göstərir.

Skolioz Kobb bucağına görə aşağıdakı kimi təsnif edilir:

• I dərəcə – Kobb bucağı 0 – 10
• II dərəcə – 11-25
• III dərəcə – 26-45
• IV dərəcə – 45-dən yuxarı dərəcələr

Skolioz müalicə metodları nələrdir?

Skolioz müalicəsi fərdi yanaşma tələb edir. Müalicə növü pasiyentin yaşına, sümüklərin inkişaf səviyyəsinə (Risser dərəcəsi) və əyriliyin sürətinə görə seçilir.

1. Aktiv Müşahidə

Əgər əyrilik 20 dərəcədən azdırsa və uşaq hələ böyümə mərhələsindədirsə, hər 6 aydan bir rentgen nəzarəti kifayət edə bilər. Lakin bu müddətdə qaməti gücləndirən idman növləri (üzgüçülük, pilates) mütləqdir.

2. Skolioza Özəl Fizioterapiya (Schroth Metodu)

Müasir tibbdə ən effektiv konservativ üsul Schroth metodudur. Bu, Almaniyada yaradılmış və bütün dünyada qəbul edilmiş xüsusi tənəffüs və duruş məşqləri sistemidir. Bu metodun məqsədi:

• Onurğanı üçölçülü olaraq düzəltmək.
• Zəif əzələləri gücləndirmək, qısalmış əzələləri uzatmaq.
• Pasiyentə düzgün duruş vərdişini aşılamaq.

3. Korset Müalicəsi (Bracing)

Böyümə mərhələsində olan və əyriliyi 25-40 dərəcə arasında olan uşaqlar üçün nəzərdə tutulub. 2026-cı il texnologiyası ilə hazırlanan yüngül və estetik korsetlər (məsələn, Cheneau tipli) paltar altında görünmür və gündə 20-23 saat taxılmalıdır.

4. Cərrahi Müdaxilə (Spinal Füzyon)

Əyrilik 45-50 dərəcəni keçdikdə və konservativ üsullar nəticə vermədikdə tətbiq olunur. Müasir cərrahiyyədə neyromonitorinq sistemi sayəsində sinir zədələnməsi riski minimuma endirilib. Əməliyyat zamanı onurğaya yerləşdirilən titan çubuqlar və vintlər onurğanı düzləşdirir.

FAQ: Tez-tez verilən suallar

1. Skolioz müalicə olunmazsa nə olar?

Əgər skolioz xüsusilə böyümə çağında müalicə edilməzsə, əyrilik dərəcəsi sürətlə arta bilər. Bu, gələcəkdə şiddətli bel ağrılarına, ağciyər və ürək həcminin daralmasına, fiziki deformasiyaya və ciddi psixoloji komplekslərə yol aça bilər.

2. Skoliozu ev şəraitində düzəltmək mümkündürmü?

Evdə edilən ümumi gimnastika faydalı ola bilər, lakin skolioz ciddi bir tibbi vəziyyətdir. Mütəxəssis tərəfindən təyin edilməyən yanlış hərəkətlər əyriliyi daha da artıra bilər. Mütləq Schroth terapevti ilə məsləhətləşmək lazımdır.

3. Skolioz hamiləliyə mane olurmu?

Xeyr, skoliozu olan qadınlar normal şəkildə hamilə qala və övlad dünyaya gətirə bilərlər. Lakin ağır dərəcəli skoliozu olanlarda hamiləlik zamanı bel ağrıları daha şiddətli ola bilər, buna görə də həkim nəzarəti vacibdir.

4. Böyüklərdə skolioz müalicəsi necə aparılır?

Böyüklərdə sümük böyüməsi dayandığı üçün məqsəd əyriliyi düzəltmək deyil, ağrını idarə etmək və həyat keyfiyyətini artırmaqdır. Fizioterapiya, blokada inyeksiyaları və bəzi hallarda cərrahiyyə tətbiq olunur.

5. Korset skoliozu tamamilə düzəldirmi?

Korsetin əsas məqsədi əyriliyin irəliləməsini dayandırmaqdır. Bəzi hallarda bir neçə dərəcəlik düzəlmə müşahidə olunsa da, ən böyük uğur əməliyyata ehtiyac qalmadan sümük inkişafını tamamlamaqdır.

Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.