Karpal tunel sindromu, biləkdəki dar bir kanaldan — karpal tuneldən — keçən median sinirin sıxılması nəticəsində yaranan, geniş yayılmış bir sinir xəstəliyidir.
Bu kanal bilək sümükləri ilə bir bağ toxuması arasında əmələ gəlir; içindən median sinir, barmaqları hərəkətə gətirən vətərlər keçir.
Hər hansı bir şişlik, iltihab və ya mexaniki təzyiq nəticəsində bu dar kanalda sinirə sıxılma baş verir — bu da Karpal tunel sindromun əsas mexanizmidir.
Dünyada əl-bilək ağrısının ən çox rast gəlinən səbəblərindən biri olan karpal tunel sindromu xüsusilə kompüter istifadəçilərini, montaj xəttindəki işçiləri, hamilə qadınları və şəkərli diabet kimi müəyyən risk qruplarını daha çox təsir edir.
Karpal tunel sindromu necə meydana gəlir?
Bilək bölgəsindəki bu dar gəzinti yolunu — karpal tuneli — 8 bilek sümüyü (karpal sümüklər) və onları bir-birinə bağlayan flexi retinakulum adlı güclü bir bağ toxuması əmələ gətirir.
Bu kanalın içindən 9 vətər (flexor tendons) və həyati əhəmiyyət daşıyan median sinir keçir.
Median sinir baş barmaq, işarət, orta və üzük barmağının yarısına həssaslıq (toxunma hissi) verir; eyni zamanda baş barmağın hərəkəti üçün lazım olan əzələləri idarə edir.
Bu sinir sıxıldıqda, artıq o bölgəyə lazımi siqnallar çata bilmir — nəticədə karıncalanma, uyuşma, ağrı və zəiflik yaranır.
Karpal tunel sindromun əlamətləri
Karpal tunel sindromu əlamətləri adətən tədricən başlayır və zaman keçdikcə güclənir.
Ən çox şikayət edilən əlamətlər bunlardır:
- Baş barmaq, işarət, orta barmaq və üzük barmağının yarısında karıncalanma və yanma hissi
- Gecə yarısı bilekdə ağrı — xəstələr tez-tez bileklərini silkələyərək yuxudan oyanır
- Xüsusilə baş barmaqda tutma gücünün azalması — düymə idarə etmək, qəhvə fincanı tutmaq çətinləşir
- Sürücülük, telefon tutmaq, kitab oxumaq kimi əl hərəkətləri zamanı güclənən ağrı
- Uzun müddət müalicəsiz qaldıqda baş barmaq dibindəki əzələ (thenar eminence) getdikcə əriməyə başlayır
Diqqət: Çiyin və boyun ağrısı ilə birlikdə gələn əl şikayətlərini başqa səbəblər də izah edə bilər. Dəqiq diaqnoz üçün həkim fizioterapevtə müraciət şərtdir.
Karpal tunel sindromunun yaranma səbəbləri
Karpal tunel sindromuna yol açan vahid bir səbəb yoxdur; çox vaxt bir neçə amil bir araya gəlir:
- Təkrarlayıcı əl hərəkətləri: Kompüter klaviaturası, montaj xətti, musiqi aləti çalmaq
- Metabolik xəstəliklər: Diabet, hipotiroidizm, romatoid artrit
- Hamiləlik: Vücuttaki su tutulması siniri sıxa bilər; doğumdan sonra tez-tez özü keçir
- Anatomik amillər: Dar karpal tunel, bilek sınığı sonrası sümük çıxıntısı
- Cins və yaş: Qadınlarda 3 dəfə daha çox; 40-60 yaş arası pik dövr
- Uzun müddət vibrasiyalı alətlər işlətmək
Diaqnozu necə qoyulur?
Həkim müayinəsi iki klassik sınaqla başlayır: Phalen sınağı (bilek 60 saniyə əyilmiş saxlanılır) və Tinel sınağı (bilekdəki sinir üzərindəki nöqtəyə yüngül vurulur).
Bu sınaqlar KTS şübhəsini qüvvətləndirir.
Ancaq qızıl standart — elektromiyoqrafiya (EMG) və sinir iletim sürəti (NCS) testidir. Bu test median sinirin nə qədər sıxıldığını rəqəmsal olaraq ölçür, müalicə planını yönləndirir.
Karpal tunel sindromunun müalicəsi
Karpal tunel sindromu-nun müalicəsi sıxılmanın şiddətinə görə dəyişir:
1. Konservativ (Cərrahiyyətsiz) Müalicə
Erkən mərhələdə — bilek splintləri (xüsusilə gecə saatlarında), fizioterapiya, tendon hərəkətləndirici məşqlər, kortikosteroid inyeksiyaları ilə böyük uğur əldə edilir. NSAİD qrupu ağrı kəsiciləri müvəqqəti rahatlama verə bilər.
2. Cərrahi Müalicə — Karpal Tunel Buraxma Əməliyyatı
Konservativ müalicəyə 6 ay ərzində cavab alınmadıqda və ya sinir iletiminde ciddi bozulma olduqda əməliyyat tövsiyə edilir.
Açıq və ya endoskopik yolla flexi retinakulum kəsilir — bu kanal genişlənir, sinirdəki təzyiq götürülür. Əməliyyat sonrası bəğərtinin bərpası bir neçə həftə-ay çəkə bilər.
Əməliyyat, düzgün seçilmiş xəstədə 90% üzərindən uğur nisbətinə sahibdir.
Karpal tunel sindromunundan necə qoruna bilərik?
- İş masasında ergonomik mövqe: Bilek düz, dirsək 90° açıda olmalıdır
- Hər 30-45 dəqiqədən bir əl germe məşqləri (biləyi yuxarı-aşağı bükmək)
- Ağır tutacaqlı alətlər əvəzinə yumşaq tutuşlu vasitələr seçmək
- Diabetin nizamlanması, qalxanabənzər vəz xəstəliklərinin müalicəsi
- Vibrasiyalı alətlər istifadə edərkən qoruyucu əlcəklər
Tez-tez verilən suallar
Karpal tunel sindromu özü-özünə keçə bilər mi?
Hamiləlik dövrünə bağlı Karpel tunel sindromu, doğumdan sonra bir neçə ay içində əksər hallarda özü-özünə düzəlir. Lakin əsas bir xəstəliyə (diabet, hipotiroidizm) bağlı olan və ya uzun müddət davam edən ağırlaşmış KTS-da müdaxilə olmadan düzəlmə gözlənilmir.
Simptomlara laqeyd yanaşmaq, zamanla geri dönüşsüz sinir zədəsinə yol aça bilər. Erkən müayinə, proqnozu kəskin şəkildə yaxşılaşdırır.
Gecə bilek ağrısı karpal tunel sindromunun əlaməti ola bilər?
Bəli, gecə ağrısı KTS-ın ən xarakterik əlamətlərindən biridir. Yatarkən bilək çox vaxt əyilmiş vəziyyətdə qalır; bu da karpal tunel daxilindəki basıncı artırır.
Nəticədə median sinirə sıxılma güclənir — xəstə ağrı və ya «ellər ölüdür» hissiylə oyanır. Gecə bilekliyi (splint) taxmaq bu şikayəti çox azaldır.
Bu məqalə yalnız məlumat məqsədlidir və tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Şikayətləriniz üçün mütləq tibb mütəxəssisinə müraciət edin.
