Müasir dövrdə oturaq həyat tərzi, fiziki aktivliyin azalması və yanlış hərəkətlər bir çox onurğa problemlərinə yol açır.
Bunlar arasında ən çox rast gəlinən və insanların həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərən problem bel yırtığıdır. Bəs tam olaraq bel yırtığı nədir? Bel yırtığı əlamətləri və müalicəsi hansı mərhələlərdən ibarətdir?
Tibbi dildə “Lomber Disk Herniası” adlanan bu vəziyyət, onurğa fəqərələri arasında yerləşən və ammortizasiya rolunu oynayan disklərin zədələnməsi nəticəsində yaranır.
Disk daxilindəki gel bənzəri maddənin xarici təbəqəni yırtaraq kənara çıxması və yaxınlıqdakı sinirləri sıxması nəticəsində şiddətli ağrılar meydana gəlir.
Bel yırtığının anatomiyası və yaranma səbəbləri
Onurğamız fəqərə sümüklərindən və onları bir-birinə bağlayan disklərdən ibarətdir. Disklər hərəkət zamanı fəqərələrin bir-birinə sürtülməsinin qarşısını alır.
Yaşlaşma, travmalar və ya həddindən artıq yük düşməsi nəticəsində bu disklər öz elastikliyini itirir.
Əsas risk faktorları:
Ağır qaldırmaq: Birdən-birə və yanlış pozisiyada ağır yük qaldırmaq diski partlada bilər.
Artıq çəki: Bədən çəkisinin çox olması onurğaya düşən yükü artırır.
Oturaq həyat: Uzun müddət eyni vəziyyətdə oturmaq bel əzələlərini zəiflədir.
Genetik faktorlar: Bəzi insanlar onurğa strukturuna görə yırtığa daha meyilli olurlar.
Siqaret çəkmək: Disklərin qidalanmasını pozaraq onların daha tez aşınmasına səbəb olur.
Bel yırtığı (qrija) əlamətləri
Bel yırtığı (qrija) hər zaman sadəcə bel ağrısı ilə özünü göstərmir. Bir çox xəstə ayaq ağrısından şikayət edərək həkimə müraciət edir. Sinir sıxılmasının dərəcəsindən asılı olaraq əlamətlər dəyişə bilər.
1. Bel və ayaq ağrıları (Siyatik)
Ən geniş yayılmış simptomdur. Ağrı beldən başlayaraq omba nahiyəsinə, oradan isə ayağın arxa hissəsi ilə barmaqlara qədər yayıla bilər. Xüsusilə öskürərkən, asqırarkən və ya uzun müddət oturarkən ağrı arta bilər.
2. Keyimə və qarışqa gəzməsi hissi
Sıxılan sinirin funksiyası pozulduğu üçün ayaqlarda və barmaqlarda uyuşma, keyimə və ya “iynə batma” hissi yarana bilər.
3. Əzələ Zəifliyi
Əgər sinir uzun müddət sıxılı qalarsa, həmin sinirin idarə etdiyi əzələlərdə zəiflik yaranır. Xəstə pəncəsi üzərində və ya dabanı üzərində yeriməkdə çətinlik çəkə bilər.
4. Reflekslərin İtməsi
Həkim fizioterapevt müayinəsi zamanı diz və ya topuq reflekslərinin azaldığı və ya tamamilə itdiyi müşahidə oluna bilər.
Vacib qeyd: Əgər sidik və ya nəcis qaçırma, cinsi funksiya pozğunluğu və ya hər iki ayaqda qəfil iflic hissi yaranarsa, bu “Cauda Equina” sindromu ola bilər və təcili cərrahi müdaxilə tələb edir.
Bel yırtığı diaqnozu necə qoyulur?
Düzgün müalicə üçün dəqiq diaqnoz şərtdir. Həkiminiz aşağıdakı üsullardan istifadə edəcək:
Fiziki Müayinə: Nevroloji testlər, ayaq qaldırma testləri və əzələ gücünün yoxlanılması.
MRT (Maqnit Rezonans Tomoqrafiya): Disklərin, sinirlərin və yumşaq toxumaların vəziyyətini göstərən ən dəqiq üsuldur.
KT (Kompüter Tomoqrafiyası): Sümük strukturunu daha aydın görmək üçün istifadə olunur.
EMG (Elektromioqrafiya): Sinirlərin elektrik keçiriciliyini və zədələnmə dərəcəsini ölçmək üçün tətbiq edilir.
Bel yırtığı müalicəsi: Əməliyyatsız və cərrahi metodlar
Bel yırtığı olan xəstələrin təxminən 90-95%-i əməliyyatsız üsullarla sağala bilir. Müalicə fərdi olaraq planlaşdırılmalıdır.
Əməliyyatsız müalicə üsulları
İstirahət: Kəskin ağrılı dövrdə 2-3 günlük qısa müddətli yataq istirahəti tövsiyə olunur (uzunmüddətli istirahət əzələləri zəiflətdiyi üçün zərərlidir).
Dərman Müalicəsi: Ağrıkəsicilər, iltihabəleyhinə preparatlar və əzələ yumşaldıcılar.
Fizioterapevtik Prosedurlar: Elektroforez, lazer terapiyası, maqnitoterapiya və xüsusi masajlar qan dövranını yaxşılaşdırır və ödemi azaldır.
Müalicəvi İdman (Fizioterapiya): Bel və qarın əzələlərini gücləndirmək, onurğaya düşən yükü azaltmaq üçün ən effektiv yoldur.
Epidural İnyeksiyalar: Sinir kökünə birbaşa dərman yeridilməsi ilə ağrının kəsilməsi.
Cərrahi müalicə nə zaman lazımdır?
Əgər konservativ müalicələr 6-8 həftə ərzində nəticə vermirsə, xəstədə ciddi əzələ zəifliyi və ya dözülməz ağrılar varsa, əməliyyat qaçılmazdır.
Müasir tibbdə Mikrodiskektomiya (mikroskop altında kiçik kəsiklə yırtığın götürülməsi) qızıl standart hesab olunur. Bu üsulla xəstə növbəti gün ayağa qalxa və qısa müddətdə normal həyatına dönə bilər.
Bel yırtığı haqqında tez-tez verilən suallar
1. Bel yırtığı idmanla keçərmi?
Bəli, yüngül dərəcəli bel yırtıqlarında xüsusi təyin olunmuş reabilitasiya hərəkətləri diskin yerinə qayıtmasına deyil, ətraf əzələlərin güclənməsinə və sinir təzyiqinin azalmasına kömək edir. Lakin ağır idman növləri yırtığı pisləşdirə bilər.
2. Hər bel ağrısı mütləq bel yırtığıdır?
Xeyr. Bel ağrılarının böyük bir hissəsi əzələ gərginliyi, revmatizmal xəstəliklər, böyrək problemləri və ya duruş pozğunluqları ilə bağlıdır. Dəqiq diaqnoz üçün mütəxəssis müayinəsi şərtdir.
3. Bel yırtığı əməliyyatından sonra təkrarlanma riski varmı?
Mikrocərrahiyyə ilə uğurlu keçən əməliyyatdan sonra eyni fəqərədə yırtığın təkrarlanma ehtimalı 5-10% civarındadır. Xəstə çəkisinə diqqət etməzsə və ağır fiziki işlərlə məşğul olarsa, bu risk artır.
4. Bel yırtığı müalicəsində "bel çəkdirmə" təhlükəlidirmi?
Professional tibbi mərkəzlərdə tətbiq olunan “traksiya” (çəkmə) cihazları faydalı ola bilər. Lakin qeyri-peşəkar şəxslər tərəfindən icra edilən kəskin çəkmə hərəkətləri sinir zədələnməsinə və iflicə səbəb ola bilər.
Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Sağlamlıq problemlərinizlə bağlı mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.
